Circassian languages

Circassian languages

Main article: Proto-Circassian language

• Circassian languages
  • Adyghe language
    • The Black Sea coast dialects
      • Zhaney dialect
      • Natukhai dialect (; ady)
      • Shapsug dialect (; ady)
        • North Shapsugs, Great Shapsugs, Kuban Shapsugs dialect (; ady)
          • Kfar Kama dialect (; ady): Shapsug dialect spoken by the villagers of Kfar Kama in Israel.
        • Temirgoy-Shapsugs, Pseuşko accent (; ady)
        • South Shapsugs, Small Shapsugs, Coastal Shapsugs Black Sea Shapsugs (; ady) dialect.
        • Hakuchi dialect (; ady)
    • The Kuban river dialects
      • Bzhedug dialect (; ady) : Spoken by the Circassians in Republic of Adygea and Biga.
      • Temirgoy (; ady) : Literary Adyghe. Also spoken by the Circassians in Republic of Adygea.
      • Abzakh dialect (; ady) : Spoken by the Circassians in Rehaniya in Israel and the Circassians in Syria from Golan Heights.
      • Mamkhegh dialect
      • Yegeruqway dialect
      • Hatuqay dialect
      • Makhosh dialect
  • Kabardian language
    • Kabardian
      • West Kabardian
        • Kuban
        • Kuban-Zelenchuk (Cherkess)
      • Central Kabardian
        • Baksan (Basis for the literary language)
        • Malka
      • Eastern Kabardian
        • Terek
        • Mozdok
      • North Kabardian
        • Mulka
        • Zabardiqa (1925 until 1991 Soviet Zaparika)
    • Baslaney dialect (; ady)

Alphabets

Adyghe Alphabet

Adyghe language (also known as West Circassian, ; ady, ) — The language of the west Circassian tribes: Shapsug, Abzakh, Natukhai, Bzhedug, Temirgoy. The Alphabet is based on the Temirgoy dialect. The Circassian alphabet was created in 1918 by the Kabardian linguist Naguma Shora.

Kabardian Alphabet

Kabardian language (also known as East Circassian, ; ady, ) — The language of the east Circassian tribes : Kabarday and Baslaney. The Alphabet is based on the Kabardian dialect.

Sound changes

Sound changes between Adyghe (Temirgoy) and Kabardian:

• Adyghe a ↔ э Kabardian: адыгабзэ ↔ aдыгэбзэ (Adyghe); бае ↔ бей (rich); аслъан ↔ аслъэн (lion); къэплъан ↔ къаплъэн (tiger); дунай ↔ дуней (world); тхьакӀумэ ↔ тхьэкӀумэ (ear); хьарыф ↔ хьэрф (letter); тхьаркъо ↔ тхьэрыкъуэ (pigeon); Ӏае ↔ Ӏей (ugly); хьамлыу ↔ хьэмбылу (worm); хьау ↔ хьэуэ (no)
• Adyghe ы ↔ э Kabardian: ны ↔ анэ (mother)
• Adyghe э ↔ ы Kabardian: хъэдэн ↔ хъыдан (lilac)
• Adyghe а ↔ ы Kabardian: Ӏахьыл ↔ Ӏыхьлы (cloth)
• Adyghe и ↔ ы Kabardian: мэлэӀич ↔ мэлэӀыч (angel)
• Adyghe ы ↔ и Kabardian: сабый ↔ сабий (child)
• Adyghe ы ↔ е Kabardian: жъэжъый ↔ жьэжьей (kidney); дэжъый ↔ дэжьей (hazelnut)
• Adyghe ц ↔ дз Kabardian: цэ ↔ дзэ (tooth); цыгъо ↔ дзыгъуэ (mouse); пцэжъый ↔ бдзэжьей (fish); уцы ↔ удзы (grass)
• Adyghe цу ↔ в Kabardian: цу ↔ вы (ox); цуакъэ ↔ вакъэ (shoe); цунды ↔ вынд (raven); цунды ↔ вынд (raven); цуабзэ ↔ вабдзэ (ploughshare)
• Adyghe ч ↔ ж Kabardian: чэмы ↔ жэм (cow); чъыгы ↔ жыг (tree); чэщы ↔ жэщ (night); чылэ ↔ жылэ (village, settlement); пчъын ↔ бжын (to count); чъэн ↔ жэн (to run)
• Adyghe ч ↔ дж Kabardian: чэтыу ↔ джэду (cat); чэты ↔ джэд (chicken); апч ↔ абдж (glass)
• Adyghe ч ↔ щ Kabardian: пачъыхь ↔ пащтыхь (king); гъучӏы ↔ гъущӏ (iron); упчӏэ ↔ упщӏэ (question); чыӏу ↔ щӏыӏу (button); чъыӏэ ↔ щӏыӏэ (cold); пчэдыжьы ↔ пщэдджыжь (morning)
• Adyghe дз ↔ з Kabardian: хъырбыдз ↔ хъарбыз (watermelon)
• Adyghe дж ↔ ж Kabardian: баджэ ↔ бажэ (fox); лъэмыдж ↔ лъэмыж (arch, bridge); аджал ↔ ажал (death); хьаджыгъэ ↔ хьэжыгъэ (flour); лъэгуанджэ ↔ лъэгуажьэ (knee); къуаджэ ↔ къуажэ (village)
• Adyghe жь ↔ з Kabardian: ежь ↔ езы (him, itself)
• Adyghe жъ ↔ жь Kabardian: жъы ↔ жьы (old); бжъэ ↔ бжьэ (bowl, horn, slander); жъэн ↔ жьэн (to fry, to grill)
• Adyghe ж ↔ жь Kabardian: бжыхьэ ↔ бжьыхьэ (autumn); жакӀэ ↔ жьакӀэ (beard); бжыдзэ ↔ бжьыдзэ (flea); жэ ↔ жьэ (mouth)
• Adyghe жъу ↔ в Kabardian: жъуагъо ↔ вагъо (star); зэжъу ↔ зэвы (narrow); ӏужъу ↔ ӏувы (wide); гъэжъон ↔ гъэвэн (to boil)
• Adyghe ш ↔ щ Kabardian: нашэ ↔ нащэ (melon)
• Adyghe щ ↔ ш Kabardian: щэ ↔ шэ (milk); щай ↔ шай (tea); щыгъу ↔ шыгъу (salt); ахъщэ ↔ ахъшэ (fund, money); щэбзащ ↔ шабзэ (arrow); щыды ↔ шыд (donkey); щынагъо ↔ шынагъуэ (fear); щыбжьый ↔ шыбжий (black pepper); щэджагъо ↔ шэджагъуэ (noon)
• Adyghe шъ ↔ щ Kabardian: шъабэ ↔ щабэ; шъхьэ ↔ щхьэ (head); шъынэ ↔ щынэ (lamp); дышъэ ↔ дыщэ (gold); пшъашъэ ↔ пщащэ (girl); мышъэ ↔ мыщэ (bear); псэушъхь ↔ псэущхьэ (animal); шъэ ↔ ща (100)
• Adyghe шӀ ↔ щӀ Kabardian: шӀын ↔ щӀын (to do); шӀэн ↔ щӀэн (to know); гъашӀэ ↔ гъащӀэ (life); пшӀы ↔ пщӀы (ten)
• Adyghe кӀ ↔ щӀ Kabardian: кӀэ ↔ щӀэ (new); кӀалэ ↔ щӀалэ (young-man); мэгыкӀэ ↔ мэгыщӀэ (to launder, to wash); тӀэкӀын ↔ тӀэщӀын (to go off on); икӀыӀу ↔ ищӀыӀу (above); макӀэ ↔ мащӀэ (few); хьакӀэ ↔ хьэщӀэ (guest); ӀункӀыбзэ ↔ ӀунщӀыбз (key)
• Adyghe шъу ↔ ф Kabardian: шъоу ↔ фо (honey); шъуз ↔ фыз (wife); ешъон ↔ ефэн (to drink); уашъо ↔ уафэ (sky); уцышъо ↔ удзыфэ (green); къашъо ↔ къафэ (dance); шъо ↔ фэ (color, skin, you (plural)); шъо ↔ фэ (color, skin, you (plural)); нэшъу ↔ нэф (blind)
• Adyghe шӀу ↔ фӀ Kabardian: шӀу ↔ фӀы (well, good); машӀо ↔ мафӀэ (fire); шӀуцӀэ ↔ фӀыцӀэ (black); шӀомыкӀы ↔ фӀамыщӀ (coal); ошӀу ↔ уэфӀ (weather); ӏэшӀу ↔ ӏэфӀ (sweet); шӀошӏын ↔ фӀэщын (sweet)
• Adyghe ф ↔ ху Kabardian: фыжьы ↔ хужьы (white); Ӏофы ↔ Ӏуэху (work, job); мафэ ↔ махуэ (day); гъэмафэ ↔ гъэмахуэ (summer); цӀыфы ↔ цӀыху (person); фабэ ↔ хуабэ (hot); фае ↔ хуей (want, need); фэд ↔ хуэд (like); нэфы ↔ нэху (light); нартыф ↔ нартыху (maize); фэгъэгъун ↔ хуэгъэгъун (to forgive); фэгъэгъун ↔ хуэгъэгъун (to forgive); бжьыныф ↔ бжьыныху (garlic); бзылъфыгъэ ↔ бзылъхугъэ (woman)
• Adyghe хь ↔ хъ Kabardian: нахь ↔ нэхъ (more); шынахьыкӏ ↔ шынэхъыщӏ (younger brother); шынахьыжъ ↔ шынэхъыжь (older brother)
• Adyghe къ ↔ кхъ Kabardian: къэ ↔ кхъэ (grave)
• Adyghe къу ↔ кхъу Kabardian: къуае ↔ кхъуей (cheese); къужъы ↔ кхъужь (pear); къухьэ ↔ кхъухь (ship)
• Adyghe т ↔ д Kabardian: тэ ↔ дэ (we); тамэ ↔ дамэ (shoulder); тамыгь ↔ дамыгъэ (stamp, letter); тыгъужъы ↔ дыгъужь (wolf); тыгъуас ↔ дыгъуасэ (yesterday); ты ↔ адэ (father); тыжьыны ↔ дыжьын (silver); такъикъ ↔ дакъикъэ (minute); атакъэ ↔ адакъэ (rooster, cock); хатэ ↔ хадэ (garden); псычэт ↔ псыджэд (duck); тхьаматэ ↔ тхьэмадэ (leader, boss)
• Adyghe п ↔ б Kabardian: панэ ↔ банэ (thorn); пытэ ↔ быдэ (hard); пчэны ↔ бжэн (goat); пыи ↔ бий (enemy); непэ ↔ нобэ (today); пчъын ↔ бжын (to count)
• Adyghe м ↔ н Kabardian: мамун ↔ номин (monkey)
• Adyghe н ↔ Ø Kabardian: гъунджэ ↔ гъуджэ (mirror)
• Adyghe -Ø ↔ -р Kabardian: Ӏехы ↔ Ӏехыр; сӀехы ↔ сӀехыр; тӀехы ↔ тӀехыр
• Adyghe -Ø ↔ -щ Kabardian: тӀыгъ ↔ тӀыгъщ
• Adyghe Ø- ↔ и- Kabardian: джыри ↔ иджыри (yet)

Ergative–absolutive

The following example shows an ergative–absolutive case marking system while using the same verb "break" in both intransitive and transitive forms:

Here, "table" has the absolutive case mark -р /-r/ while "man" has the ergative case mark -м /-m/. The verb "break" is in the intransitive form "мэкъутэ" and the transitive form "екъутэ". The example above specifically shows SOV order, but Circassian allows any order.

Loanwords

Circassian languages contain "many loan-words from Arabic, Turkish, Persian (particularly in the area of religion) and Russian".

References

Sources

Literature

• A Dictionary of the Circassian Language, in Two Parts. By Dr. L. Loewe.
• Кумахов М. А. Адыгские языки // Языки мира. Кавказские языки. М., 1999. (in Russian)

References

1. Papşu, Murat (2006)."[http://www.circassianworld.com/TR/Adige_Yazisi.pdf Çerkes-Adığe yazısının tarihçesi] {{webarchive. link. (December 14, 2013 ". ''Nart, İki Aylık Düşün ve Kültür Dergisi'', Sayı 51, Eylül-Ekim 2006. {{in lang). tr
2. "The Circassian Alphabet". Circassian Family Tree.
3. (1960). "Phoneme and morpheme in Kabardian (eastern Adyghe)". Mouton & Co..
4. (1984). "Studies in West Circassian phonology and morphology". The Hakuchi Press.
5. (2005). "North West Caucasian". Lingua.
6. [https://www.academia.edu/27977779/%C3%87ERKES_D%C4%B0YALEKTLER%C4%B0 Aydın, Şamil Emre (2015), Çerkes Diyalektleri], {{ISBN. 9786056569111